PRZEPISY I PORADY

PORADY NA MAJ 2011 - KRÓLEWSTWO ZIEMNIAKÓW

Psianka ziemniak (Solanum tuberosum) - prawidłowa botaniczna nazwa tej rośliny. Najczęściej jednak używany jest synonim tej nazwy - ziemniak.

Jest to gatunek byliny należący do rodziny psiankowatych. Pochodzi z Ameryki Południowej (Peru, Boliwia, Kolumbia, Chile). Obecnie rozprzestrzeniony na całym świecie jako roślina uprawna

W Polsce jest pospolicie uprawiany.

Łodyga

Gruba, mięsista, do 100 cm wysokości, wykształca rozgałęzione kłącza (stolony) z podziemnymi bulwami bogatymi w skrobię. Łodyga jest pokryta przylegającymi włoskami.

Liście

Przerywanopierzaste, u nasady łatki jajowate lub sercowate.

Kwiaty

O zrośniętych płatkach i 5 łatkach, średnicy do 3-4 cm, barwy białej, różowej, błękitnej lub fioletowej. Wewnątrz korony 1 słupek i 5 pręcików zrośniętych w rurkę wokół słupka. Zebrane w dwuszypułowe, pozornie szczytowe skrętki.

Owoce

Zielone jagody-roślina trująca

Cały nadziemny pęd (łodyga, liście, kwiaty i owoce) są trujące. Zawierają trującą solaninę. Powoduje ona poważne zatrucia pokarmowe, wykazuje też działanie rakotwórcze. W celach spożywczych użytkowane są bulwy, które nie zawierają solaniny. Jednakże jeżeli z jakichś powodów (np. w wyniku wypłukania gleby przez ulewne deszcze) były one przez dłuższy czas wystawione na działanie słońca, ich skórka zielenieje i również stają się trujące. Duże stężenie solaniny występuje w kiełkach i oczkach, z których kiełki wyrastają, dlatego powinny być one usuwane przed spożyciem.

Roślina uprawna

Najwięksi producenci ziemniaków na świecie to Chiny, Rosja i Indie. Roczne zbiory ziemniaka w Polsce to ok. 12 - 20 mln ton. W Polsce obszar upraw szacuje się na 790 tys. hektarów.

Historia uprawy

Pierwsze uprawy ziemniaka pojawiły się w czasach prehistorycznych w Ameryce Południowej (środkowe Andy, tereny dawnego peruwiańskiego państwa Inków - Tahuantinsuyo). Do Europy ziemniaki dotarły w XVI wieku, a rozpowszechniły się w XVII w. W XVII i XVIII wieku traktowane były również jako roślina ozdobna. W części Europy, po zauważeniu, że jest bardzo wydajną rośliną uprawną wprowadzano ją do uprawy odgórnymi zarządzeniami (Fryderyk II Wielki w Prusach i Piotr I Wielki w Rosji) Wykorzystanie ziemniaków znacznie wzrosło po opracowaniu techniki ich magazynowania w kopcach, w których dają się przechowywać aż do wiosny następnego roku.

Sztuka kulinarna

Bulwy po poddaniu obróbce cieplnej stanowią cenny pokarm człowieka. Pozostałe części rośliny są trujące. Popularnymi potrawami z ziemniaków są frytki, chipsy i kopytka. Ziemniak jest też ważną rośliną pastewną, jako gotowany był podstawą tradycyjnej metody żywienia świń. Jest ważną rośliną przemysłową, używa się go do produkcji spirytusu, mączki ziemniaczanej, która jest niemalże czystą skrobią. Mączka ziemniaczana jest produktem używanym do wytwarzania wielu produktów spożywczych i przemysłowych. Ze względu na historię upraw ziemniaka oraz związany z nią udział tej rośliny w ocaleniu przed śmiercią głodową milionów ludzi na świecie, Organizacja Narodów Zjednoczonych ogłosiła rok 2008 Międzynarodowym Rokiem Ziemniaka.

Odmiany

W Peru utworzono największy na świecie bank genów ziemniaka. Zdeponowano w nim ponad 10 tysięcy odmian tej rośliny

W Polsce pod koniec marca 2004 w Krajowym Rejestrze Odmian figurowało 118 odmian, wśród których dominowały odmiany jadalne. Badaniem nowych odmian ziemniaka zajmuje się Instytut Ziemniaka, obecnie wchodzący w skład Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin. Odmiany ziemniaka dzieli się zazwyczaj ze względu na ich termin zbioru (np. średnio wczesne, średnio późne, późne):

* Bardzo wczesne: Krasa, Irys, Gloria, Bard, Denar, Drop, Ruta, Berber, Lord, Irga.

* Wczesne: Nora, Kulik, Augusta, Gracja, Dorota, Vineta.

* Średnio wczesne: Ibis, Pirol, Żagiel, Satina, Triada, Kuba.

* Średnio późne: Sowa, Tarpan, Bryza, Syrena, Zeus, Beata, Jasia, Moli.

* Późne: Uran, Lenino, Ania, Bzura, Ślęza, Sonda, Medea.



Pomysły na ziemniaki: młode ziemniaczki, ziemniaki pieczone w skórkach, ziemniaki w papilotach, pieczone kawałki ziemniaków, ziemniaki z wody, gotowane na parze, tłuczone (mash) i smażone z rozmarynem. Dania z ziemniakami: knedle, gnocchi, kopytka...Bataty, słodkie ziemniaki i pomysły na ich wykorzystanie:

* Frytki z piekarnika

* Zapiekanka z łososiem, brokułami i ziemniakami

* Gnocchi ziemniaczane (kopytka)

* "Ziemniaki farmera" z boczkiem i fasolką

* Ziemniaki pieczone z rozmarynem i cytryną

* Sałatka z młodych ziemniaków, pieczonych piersi kurczaka i groszku cukrowego

* Młode ziemniaczki z wody

* Frytki ze słodkich ziemniaków - batatów

* Zupa krem szpinakowa z ziemniakami

* Kurczak pieczony z batatami i suszoną śliwką

* Pierogi ruskie, z ziemniakami i twarogiem

* Placki ziemniaczano - marchewkowe

* Ziemniaczki w papilotach z cytryną i tymiankiem

* Ziemniaki bardzo chrupiące - długo pieczone

* Ziemniaki zapiekane z porem, szynką i serem

* Kurczak zapiekany z ziemniakami i fasolą

* Placki ziemniaczane pieczone w piekarniku

* Ziemniaki pieczone w piekarniku z oliwą i rozmarynem

* Ziemniaki pieczone w łupinkach. Ze śmietaną i szczypiorkiem

* Ziemniaki z bardzo chrupiącą skórką

* Młode ziemniaki z natką pietruszki

* Frittatta z ziemniakami i szparagami

* Tortilla hiszpańska z ziemniakami i papryką

* Młode ziemniaczki z rzodkiewką i sosem chrzanowym

* Pieczone ziemniaki z fasolką i zielonym Pesto

* Ziemniaki gotowane na parze ze śmietaną i szczypiorkiem

* Pieczone bataty, słodkie ziemniaki

* Ziemniaki smażone z rozmarynem. Po francusku

* Zapiekanka z wołowiną i puree ziemniaczanym

* Młode ziemniaki gotowane na parze

* Ziemniaki tłuczone z masłem i śmietanką.

* Frytki

* Szybkie zapiekane ziemniaki z przyprawą grillowi

* Ziemniaki Boulangere pieczone w bulionie

* Zapiekanka z ziemniakami, kurczakiem i grzybami

* Danie z ziemniakami, ciecierzycą i filetami z soli w sosie z pomidorów

* Kopytka z ziemniaków

* Knedle z ziemniaków nadziewane truskawkami

* Burger z ziemniaków i mielonego mięsa indyka

* Szaszłyki z ziemniakami, pulpecikami i brokułami

* Zupa jarzynowa z ziemniakami i pesto bazylikowym

* Pierogi z ziemniakami, ricottą i orzeszkami pinii

* Pierogi z ziemniakami i owczym serem pecorino

* Zupa szparagowa z młodymi ziemniakami

Inne nazwy ziemniaka stosowane w Polsce

* barabola - gwara kresowa - Lwów

* kompera - język łemkowski

* kartofel (z niem. Kartoffel) - zwłaszcza etnolekt śląski, ale także w całym kraju

* pyra - gwara poznańska

* grula - gwara góralska (wschodnie Podhale)

* bulwa - język kaszubski

* perka (dawniej) od Peru

* rzepa - Orawa, zachodnie Podhale







Wasz Domowy Szef Kuchni


powrót do listy